Vijf aandachtspunten voor balansventilatie

Vijf aandachtspunten voor balansventilatie

Balansventilatie, ook wel ventilatie met warmteterugwinning of WTW-ventilatie genoemd, draagt bij aan een gunstige energieprestatie van woningen en een lagere EPC. Balansventilatie is daarom een logische keuze bij passief bouwen. Maar een goed functionerend systeem stelt eisen aan het ontwerp, de installatie en het gebruik door de bewoner. We noemen vijf aandachtspunten.

Woningen met natuurlijke ventilatie of centrale afzuiging met een mechanische ventilatiebox verliezen veel warmte (of koelte). Met de noodzaak vervuilde lucht in de woning af te voeren, wordt tegelijk kostbaar opgewarmde lucht naar buiten gebracht. Gebalanceerde ventilatie met warmteterugwinning voorkomt dat verlies, door de warmte uit af te voeren lucht via een warmtewisselaar over te brengen op toegevoerde, frisse buitenlucht. In combinatie met een goede woningisolatie en kierdichtheid- zoals bij passief bouwen – hebben wtw ventilatiesystemen een rendement van 95% of méér.

Als een ventilatiesysteem met warmteterugwinning goed is ontworpen, aangelegd en vooral goed wordt onderhouden, zorgt dat voor een zeer comfortabele woning met een gezond binnenklimaat. Voortdurend frisse lucht, op de gewenste temperatuur, zonder tocht of geluidsoverlast. Bij continu gebalanceerd ventileren worden grote schommelingen in de warmtevraag voorkomen. Dat is gunstig voor het toepassen van laagtemperatuur verwarming. In een passief huis zorgt de balansventilatie tegelijk voor nachtkoeling en kan het als afgiftesysteem voor de verwarming dienen.

Onderhoud essentieel

Wtw-ventilatie heeft in het verleden een slechte naam gekregen door perikelen in onder andere de wijk Vathorst in Amersfoort. Een kleine tien jaar geleden ging het daar mis, doordat bewoners gezondheidsklachten kregen door slecht werkende woningventilatie. Zembla besteedde er een uitzending aan, de GGD deed onderzoek en na kamervragen werd zelfs voorgesteld balansventilatie te verbieden.

Belangrijke oorzaak van de gezondheidsklachten was het gebrek aan onderhoud door de bewoners. Filters in de ventilatiebox raken vervuild en binnen de warme en vochtige behuizing ontstaat dan de ideale omgeving voor groei van bacteriën. Als deze vervuiling via de ventilatiebox terecht komt in de aanvoerkanalen, beginnen de problemen.

Hoewel de afgelopen jaren veel is verbeterd, mede dankzij de inspanningen van de VLA (Vereniging Leveranciers van Luchttechnische Apparaten) en voorlichting via www.mijnbalansventilatie.nl zijn er nog steeds veel systemen waarvan de bewoner de stekker eruit heeft getrokken. Belangrijke oorzaak voor een slecht binnenklimaat is onvoldoende onderhoud, maar ook het ontwerp en de installatie kan tekort schieten. We zetten de vijf belangrijkste aandachtspunten op een rij.

1. Ontwerp en installatie

Gebalanceerde ventilatiesystemen worden afgestemd op de ventilatiebehoefte van de woning. Hiervoor geldt o.a. het ventilatievoud, voor hoeveel keer de ruimten van verse lucht worden voorzien. Maar dit stelt eisen aan de totale installatie. Ventilatiekanalen moeten de juiste diameter hebben, zonder krappe bochten. Aan- en afvoerpunten moeten goed gekozen zijn en voorzien worden van instelbare ventielen. De dakdoorvoeren moeten zo geplaatst zijn dat de afgevoerde lucht niet in de aanvoer terecht kan komen. De capaciteit van de ventilatiemotoren en de warmtewisselaar moet afgestemd zijn op de behoefte, met ruimte voor een piekvraag. Voor hete zomers is een bypass onontbeerlijk. Stichting Passief bouwen adviseert het ontwerp en de dimensionering door een expert te laten berekenen.

2. Inregelen en herinregelen

Een opgeleverde installatie moet per woning ingeregeld worden. Daarvoor zijn de ‘fabrieksinstellingen’ niet voldoende. Instellen van de ventielen per ruimte is nodig om het totale systeem in balans te brengen en een tochtvrije, geruisloze werking te garanderen. In praktijk wil het hieraan nog wel eens ontbreken, zeker in gevallen waar identieke woningen worden opgeleverd. Bij groot onderhoud, bijvoorbeeld het reinigen van de ventilatiekanalen, zal het systeem opnieuw ingeregeld moeten worden.

3. Filteronderhoud

Volgens fabrikanten van filterdoek ontstaat het risico op groei van bacteriën al binnen enkele maanden. Filters behoren dan ook minstens iedere zes maanden vervangen te worden. De informatie op dit wellicht meest essentiële punt is ontoereikend en in de markt bestaat de gedachte dat de filters gereinigd kunnen worden, bijvoorbeeld met de stofzuiger. Volgens fabrikanten van filterdoek is dat uit den boze. Filters kun je eenvoudig niet reinigen, omdat daarmee de fijne structuur en dus filterende werking vernietigd wordt. Het niet of niet tijdig vervangen van filters is de meest voorkomende oorzaak van slecht functionerende systemen.

‘Filteronderhoud onder de maat’
WTW-Filters.nl is online leverancier van filtersets voor WTW-ventilatiesystemen en verzorgt periodiek onderhoud aan de installatie en ventilatiekanalen, alsmede het herinregelen. Directeur Jurrie van Veen denkt op basis van verkoopaantallen dat in Nederland nog geen kwart van de bewoners met balansventilatie regelmatig en tijdig de filters vervangt.

4. Periodiek onderhoud

Als filters niet tijdig vervangen worden, raakt de ventilatiebox vervuild. Ook worden de ventilatiekanalen vuil. Het systeem krijgt moeite voldoende lucht te verplaatsen en gaat lawaai maken. Een vervuilde warmtewisselaar verliest aan rendement. Maar ook bij een goed functionerend systeem zullen kanalen vervuild raken. Dat geldt dan voor de afvoerkanalen, want aangevoerde lucht wordt immers goed gefilterd. Eenmaal per vijf jaren reinigen van de afvoerkanalen is nodig. Na het uitborstelen is herinregelen van de ventielen noodzakelijk.

5. Voorlichting

De meeste bewoners van een woning met gebalanceerde ventilatie hebben onvoldoende kennis van hun ventilatiesysteem en de gebruiks- en onderhoudseisen. Zo wordt de standenschakelaar amper gebruikt en wordt het voorschrift voor filteronderhoud genegeerd of verkeerd toegepast (filters reinigen in plaats van vervangen). Het gebruik van de bypass, waardoor koele aanvoerlucht tijdens hete zomers ‘s nachts om de warmtewisselaar wordt heengeleid, is ook lang niet altijd duidelijk. Bovendien zijn er nog allerlei hardnekkige fabeltjes, zoals het idee dat ramen gesloten moeten blijven. Goede voorlichting is naast correcte installatie, misschien wel de meest belangrijke randvoorwaarde voor het goed functioneren van balansventilatie.

ISSO informatieblad balansventilatie: 
In landen om ons heen wordt balans- of WTW-ventilatie als jarenlang veelvuldig en succesvol toegepast, met tevreden gebruikers. Over de correcte toepassing van balansventilatie heeft kennisbank ISSO in het ‘energievademecum’ een zeer uitgebreid informatieblad opgenomen. De genoemde vijf aandachtspunten zijn ook hierin terug te vinden:
http://kennisbank.isso.nl/docs/overig/energievademecum/2015/6

 

Met dank aan: Stichting Passief Bouwen

Deze bijdrage verscheen in EnergieGids nr. 4 van 2017

Beeld Balansventilatie: Passief Bouwen / Stichting Passief Bouwen