Dossier: Energiemanagementsystemen

monavisa-448x297

Laatste update: najaar 2014

In 2020 moet in geheel Europa 20 procent minder energie worden gebruikt ten opzichte van 1990. In haar ‘Energie Efficiency-plan 2011’ van Europese Commissie staat dat energie-efficiency in de industrie kan worden bereikt door energieaudits en energiebeheerssystemen.

Energiemanagement houdt in dat een bedrijf haar complete bedrijfsvoering analyseert en monitort en zo het energieverbruik minimaliseert. Dat gaat op een economisch verantwoorde manier: van de organisatie en de techniek tot het gedrag van medewerkers. Medewerkers hebben structurele aandacht voor energie, verbeteren voortdurend en houden die verbeteringen ook vast.

Met een energiemanagementsysteem (EMS) wordt binnen een gebouw (fabriek, kantoor) het gebruik van gas, water en elektriciteit geregistreerd en gemonitord.
Daarnaast kan een EMS ook actief sturen doordat apparaten ‘slimmer’ worden en kunnen communiceren met een EMS en daarmee aangestuurd kunnen worden.

Met een EMS worden in dit dossier de meet– en registratietools bedoeld die ter ondersteuning van het gebouwbeheerssysteem wordt gebruikt. Het energiemanagementsysteem is een organisatorische voorziening die de technologie binnen een gebouw ondersteunt. Door registratie wordt er inzicht verkregen in het energieverbruik en de potentiële energiebesparing.

Het systeem staat in contact met regel – en meetapparatuur, een gebouwbeheersysteem of met een systeem van het energiebedrijf om aan haar data te komen.

Naast registratie kunnen door monitoring trendanalyses en besparingsdoelstellingen vastgesteld worden. Een EMS kan ook automatisch reageren op een veranderde energievraag of kan een deel van het systeem tijdelijk uitzetten.

Naast bedrijfsmatige toepassingen is er ook een toenemende trend om energie te monitoren onder consumenten. Alle energieleveranciers leveren een energiedisplay of – applicatie om meer grip te krijgen om het energieverbruik. Op de markt van slimme thermostaten zijn steeds meer aanbieders actief zoals Quby, Qurrent, Plugwise, Thermostat, Nest etc.

Wat zijn de voordelen van energiemanagement? Al in 2008 wijst het IEA (International Energy Agency) op het energiebesparingspotentieel. Met een energiemanagementsysteem kan gemiddeld 5 tot 22 procent aan energie bespaard worden. Enkele andere voordelen:

  • Meer inzicht in energielasten en besparingspotentieel
  • Beter beheer van energiecontracten
  • Minder afhankelijkheid van prijsstijgingen energie
  • Kans om te innoveren
  • Verhoging van concurrentievoordeel

AgentschapNL heeft een video gemaakt waarin de bedrijven Tata Steel, Sappi en Haval hun ervaringen met energiemanagement delen. Bekijk de video (8:24 minuten) hieronder.

Navigant Research voorspelt voor de wereldwijde industriële markt van energiemanagementsystemen een jaarlijkse groei van 10,3 procent. Dat is inclusief alle softwareoplossingen die aangeboden worden.

De wereldwijde markt zal in 2013 11,3 miljard dollar (8,4 miljard euro) waard zijn en in 2020 maar liefst 22,4 miljard dollar (16,7 miljard euro).

De markt zal vooral groeien door verdere technologische vooruitgang en de toenemende kennis in de industrie over haar energieverbruik.

Grote (internationale) bedrijven zoals Siemens, General Electric, Johnson Controls en Schneider Electric spelen in op de groeiende vraag naar fysieke en softwarematige oplossingen en consultancy op het gebied van energiemanagement.

Bogdan Atanasiu is ‘Senior Expert Energy Efficiency’ bij de Europese denktank ‘The Buildings Performance Institute Europe‘ (BPIE). Hij verwacht dat de grote spelers een groot deel van de markt gaan innemen.

Atanasiu wijst erop dat er in korte tijd meer nieuwe technologieën ontstaan, die ervoor zorgen dat er een balans komt tussen de energievraag en de energielevering. Bij vooral energieverslindende industrieën zoals bijvoorbeeld smelterijen en gieterijen ziet hij veel besparingspotentieel.

Onderzoeker en docent Wim Timmerman van het Energie Kennis Centrum, onderdeel van de Hanze Hogeschool in Groningen, bevestigt het beeld van Atanasiu. Timmerman: “Het is voor bedrijven van belang de energiestroom te optimaliseren en in te kunnen spelen op de fluctuerende energieprijzen. Ik verwacht een groei in dienstverlenende bedrijven die vraag en aanbod kunnen effectueren”. De opkomst hangt volgens hem ook samen met andere vraagstukken om slimmer met energie om te gaan zoals de opkomst van ‘smart grids’.

Naast een financiële en technologische ‘drijver’ is normering ook een aanjaagfactor voor EMS. Het Nederlandse normalisatie-instituut NEN lanceerde in januari 2012 de norm ISO 50001. De ISO 50001 gaat over een energiemanagementsysteem via welke de aandacht voor efficiënt energieverbruik wordt ingebed in de organisatie.

Kern is de PDCA cyclus, het Plan-Do-Act-Systeem, waarmee energiemanagement in de processen van de organisatie wordt geïntegreerd.

Bert Dijkstra, adviseur bij NEN Energiewinning, verwacht dat de norm een ‘enorme opgang gaat maken’. Dijkstra: “De nieuwe norm zal een nieuwe vraag creëren naar energiemanagementsystemen. Een voorwaarde binnen de norm is het maken van een meetplan. Hierbij worden de meetapparatuur, – methodiek en –resultaten in kaart gebracht. Van de gebruikers wordt verwacht dat ze continu meten en monitoren. Zonder te meten en te monitoren is er geen feedback over de resultaten van het energiemanagement, waardoor het systeem van continue verbetering niet kan functioneren. Data zijn essentieel”.

Ook Dijkstra verwacht vooral bij de grootverbruikers gretig aftrek van de systemen.

Bij deze bronnen is meer informatie te vinden over energiemanagement: