Stappenplan duurzame verlichting

Op verlichting valt veel te besparen. Onderzoek van de Taskforce Verlichting wijst uit dat in een kantoor 22% van de energiekosten op gaat aan verlichting. Als u een plan gaat maken voor verduurzaming van de verlichting in uw bedrijf, hou dan rekening met de volgende zaken.



U kunt op meerdere manieren besparen. Denk aan:

1. Energie-efficiënte kunstlichtsystemen gebruiken

  • Hoog frequente verlichting (HF en HF++)
  • Spaarlampen
  • LED

2. Aanbrengen en onderhouden van armaturen

  • Aanbrengen van spiegeloptiekarmaturen.
  • Schoonmaken van armaturen.

3. Alleen verlichten wanneer dat nodig of gewenst is, en goed gebruik maken van daglicht

  • Aanwezigheidsdetectie. Verlichting in ruimten die niet continu bezet zijn, kan worden gestuurd door bewegingsmelders.
  • Daglichtafhankelijke besturing. Naarmate er meer daglicht is, wordt het kunstlicht gedimd.
  • Veegschakelingen. Een veegpulsregeling schakelt op voorgeprogrammeerde tijden de verlichting in alle aangesloten ruimten in één keer uit.

Op de site van Agentschap NL zijn brochures te downloaden waarin maatregelen per gebouwtype worden uitgelegd, inclusief de terugverdientijden.

In een lichtplan worden vaak de volgende termen gebruikt:

  • Kleurtemperatuur: Een hoge kleurtemperatuur is vergelijkbaar met helder daglicht. Een lage kleurtemperatuur wordt ervaren als warm (avond)licht. Wordt uitgedrukt in Kelvin (K).
  • Lichtstroom: de hoeveelheid licht per tijdseenheid. Wordt uitgedrukt in lumen (lm).
  • Verlichtingssterkte: de hoeveelheid licht die een gegeven oppervlakte per tijdseenheid ontvangt. Wordt uitgedrukt in lux (lx).

Een lichtstroom van 1000 lumen op 1 vierkante meter geeft een verlichtingsterkte van 1000 lux.
Normen verlichtingssterkte per arbeidsoort
Niet elk type werk behoefte dezelfde verlichtingssterkte. De normen voor verschillende soorten taken zijn:

  • Sporthal, receptiebalie of bedrijfshal met machinewerk: 300 lux
  • Bureauwerk, vergaderingen en schoollokalen: 500 lux
  • Zeer fijn werk in een bedrijfshal en technisch tekenen: 750 lux

Het rendement van een lampsysteem wordt bepaald door de hoeveelheid uitgestraald licht (in lumen) te delen door het opgenomen elektrische vermogen (in Watt).

  • De ouderwetse gloeilamp: 12 tot 15 lumen per watt
  • De halogeenspot: ca. 20 lumen per watt
  • Een moderne spaarlamp (15 W): 55-60 lumen per watt
  • De modernste (2011) koelwitte leds (bv Creetype XPEHEW): maximaal 120 lumen/W
  • TL-buizen: ca. 100 lumen per watt, met een Colour Rendering Index van 95 (Philips)
  • Natriumlampen (straatverlichting): 120-200 lumen per watt.

Bron: Wikipedia

Het verlichtingsrendement wordt vervolgens bepaald door de hoeveelheid uitgestraald licht (lumen) te delen door de hoeveelheid licht in het taakgebied (lux).

Total Cost of Ownership
Bij investeringen in energie-efficiënte verlichting gaat het erom alle kosten en baten uit zowel de investeringsfase als de exploitatiefase mee te nemen. Bedenk daarbij:

  • Door toepassing van energie-efficiënte verlichting daalt het elektriciteitsgebruik.
  • Het energieverlies van verlichting met een slecht rendement wordt grotendeels als warmte aan de ruimte afgestaan. Energie-efficiënte verlichting betekent dus besparen op koeling.
  • Energie-efficiënte lichtbronnen gaan aanmerkelijk langer mee, waardoor de vervangingsperioden langer worden en onderhoudskosten dus omlaag gaan.

Subsidiemogelijkheden
De overheid bevordert energie-investeringen via de Energie Investering Aftrek (EIA) en de regeling voor versnelde aftrek van milieu-investeringen (VAMIL). Beide subsidievormen worden verrekend via de vennootschapsbelasting voor bedrijven.

Zonder plan beginnen met de vervanging van lampen is niet verstandig, zo leert de pilot ‘Facilitair managers en verlichting’ waaraan Rabobank Westland, de Gemeente Den Haag, Universiteit Tilburg, Fontys Hogescholen en het Kennemer Gasthuis deelnamen. Het is goed om de de volgende stappen in acht te nemen:

  1. Benader het verduurzamen van verlichting als een project.
  2. Het volstaat niet om ad hoc op willekeurige plaatsen een lamp te vervangen.
  3. Zorg voor een SMART (specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdsgebonden) doelstelling
  4. Breng de GOTIK-aspecten (geld, organisatie, tijd, informatie en kwaliteit) vooraf in beeld.
  5. Onderhoud draagvlak met de financieel directeur en afdelingshoofd.
  6. Neem in het budget ook de eigen uren mee.
  7. Zorg dat het Programma van Eisen (PvE) duidelijk is.
  8. Vraag u af welke verlichting en sfeer gewenst is, waar deze geplaatst moeten worden en hoeveel branduren nodig zijn.
  9. Houd rekening met wet- en regelgeving zoals de Arbo-wet.
  10. Laat het project aansluiten bij bestaande plannen, zoals een MJOP (meerjaaronderhoudsplan)
  11. Zorg dat projecten elkaar niet in de weg zitten.
  12. Zorg voor een goede communicatie tussen intern en extern ingehuurden zoals installateurs en adviseurs.

De Slim licht scan van Agentschap NL is bedoeld voor facility managers van kantoren, bedrijfshallen en opleidingsgebouwen, en gaat uit van het vervangen van conventionele verlichting door hoog-frequente (hf) verlichting.

De tool berekent op basis van de uitgangssituatie de kosten, de energiebesparing en terugverdientijd.

Voor complexere situaties, zoals met LED-verlichting, wordt aangeraden professioneel advies te zoeken.
Bronnen
Agentschap NL
Beter licht met minder energie (Handleiding in opdracht van Agentschap NL, PDF)
Eindrapport Taskforce verlichting (november, 2011)