Hoe kan de gebouwde omgeving zich aanpassen aan klimaatveranderingen? En hoe kan de gebouwde omgeving zelf een bijdrage leveren aan het verminderen van klimaatveranderingen? Dat is de grote uitdaging bij klimaatadaptatie van gebouwen. Wat hebben een aangenaam binnenklimaat en klimaatadaptatie van gebouwen met elkaar te maken? De opvatting van ir. Atze Boerstra, directeur van BBA Binnenmilieu, is dat het welzijn van de mensen die werken, wonen of verblijven in een gebouw voorop moet staan en dat klimaatadaptatie dan een mooie bonus is. Het realiseren van een adaptief binnenklimaat kan veel bijdragen aan een aangenaam klimaat binnen. Daarnaast biedt het toepassen van een adaptief binnenklimaat ook kansen voor energiebesparing. Twee vliegen in één klap dus.

Wat is een adaptief binnenklimaat?

Een adaptief binnenklimaat is een binnenklimaat dat zich aanpast aan de omstandigheden en context buiten. Concreet gaat het erom dat gewerkt wordt met binnentemperaturen die enigszins met de buitentemperatuur meebewegen. En dan vooral ’s zomers bij hoge buitentemperaturen zodat de binnentemperatuur en de buitentempratuur niet te veel van elkaar verschillen. Een adaptief binnenklimaat zorgt er voor dat het verschil tussen binnen en buiten door mensen als prettiger wordt ervaren. De context en het klimaat waarin een gebouw zich bevindt bepalen hoe het klimaat binnen ervaren wordt. Door de beleving van de mensen die het gebouw gebruiken centraal te stellen en door te anticiperen op adaptatie-effecten kan er anders naar het ontwerp en beheer van gebouwen gekeken worden.

De voorwaarden voor het realiseren van een adaptief binnenklimaat

Er is sinds de jaren zeventig veel onderzoek gedaan naar temperatuurbeleving in gebouwen en thermische adaptatie van gebouwgebruikers. Het is bekend dat mensen het prettiger vinden om te verblijven in gebouwen die op deze wijze beheert worden dan in gebouwen waar strikt vastgehouden wordt aan 1 bepaalde binnentemperatuur, ongeacht de buitentemperatuur. Moderne richtlijnen en normen (oa. ISSO publicatie 74 en NEN-EN 15251) bieden mogelijkheden voor een andere aanpak maar niet elke opdrachtgever of ontwerper is daar van op de hoogte. Het is de moeite waard om alternatieve oplossingen voor het beheersen van het binnenklimaat door middel van adaptieve technieken te onderzoeken. Een belangrijke voorwaarde voor een adaptief binnenklimaat is dat mensen in het gebouw in staat moeten zijn om de situatie deels te kunnen beïnvloeden. Bijvoorbeeld door een raam open te zetten of door relatief vrij te zijn de eigen kleding aan te passen.

Meervoudige winst

Een gebouw met een adaptief binnenklimaat biedt:

• Meer comfort voor de gebruiker
• Energiebesparing
• Een gezonder werkklimaat
• En mogelijk ook lagere installatie-investeringskosten (koelcapaciteit kan wat omlaag)
• Kennis van een adaptief binnenklimaat geeft u de mogelijkheid om gebouwen te realiseren die beter aansluiten bij de wensen van de gebruiker, die minder energie gebruiken en die klaar zijn voor veranderingen in het klimaat.

Dit artikel is geschreven door marketing – en communicatieadviseur Wiebe de Ridder van SBR naar aanleiding van een gesprek met ir. Atze Boerstra, directeur van BBA Binnenmilieu.

Amerikaans onderzoek toont aan bankkantoren die voldoen aan duurzame bouweisen per jaar en per medewerker 460 duizend dollar meer deposito’s aantrekken dan andere, niet-duurzame kantoren. Dit blijkt uit onderzoek van de Notre Dame University na onderzoek bij PNC Financial Services.

LEED

Op het moment van het onderzoek had de bank 469 ‘gewone’ kantoren en 93 kantoren gebouwd volgens een LEED certificatie. De bank bood in elk filiaal identieke producten en diensten aan. Het enige dat het verschil maakte, bleek het gebouw te zijn. In LEED-gecertificeerde kantoren werd per medewerker per jaar 460 duizend meer spaargeld binnengesleept.

Aantrekkelijk

Volgens de onderzoekers zijn er hiervoor twee verklaringen: de duurzaam ontworpen kantoren zijn aantrekkelijker voor klanten en potentiële klanten, en ze stimuleren de werklust en betrokkenheid van het personeel dat er werkt.

Bron: Notre Dame News / 6minutes.be

Onlangs had ik een gesprek met twee ontwikkelaars die een nieuw winkelcomplex gaan bouwen in een van de drukste winkelstraten van een top-3 stad in Nederland. Ze waren terecht enthousiast over hun project. Strak gebouw, uitdagend ontwerp, netjes gecertificeerd met BREEAM. Mooi project, complimenten.

Marketingmantra’s

De twee mannen hadden hun huiswerk goed gedaan, want de marketingmantra’s vlogen om je oren. Ze wilden vooral ‘duurzame loopstromen en unieke verbindingen in de stad’ creëren. Heeft u ooit op een duurzame loopstroom gelopen? Ja, ‘duurzaamheid is vooral een goede circulatie van mensen realiseren, waardoor plekken gebruikt worden en duurzaam worden’. Ja, plekken kunnen ‘duurzaam’ worden als ze gebruikt worden. Op zich een valide redenering. Een product, ook een winkelcentrum en haar omgeving, moeten vooral gebruikt worden. In essentie volgens mij de kern van ‘duurzaamheid’. Ook is het te prijzen dat de ontwikkelaars een ‘rotte kies’ uit het stadscentrum wegvijlen en een mooi, nieuw, duurzaam gebouw neerzetten dat past binnen het karakter van de stad, precies wat de gemeente verlangd had.

Wat komt er in de schil te zitten?

De vraag is wel wat er in de schil komt te zitten. Je kunt een heel mooi gebouw neerzetten. Als er vervolgens winkels en ketens in komen te zitten, die ik elders in de stad ook kan vinden, dan hebben we te maken met een lege, duurzame huls. Waar je vanwege de nieuwigheid en de ‘nieuwe’ formules wellicht een keer een bezoek aan brengt, als je je op een bepaalde ‘loopstroom’ bevindt, maar die weinig toevoegt aan het winkelbestand van de stad. Vanuit deze gedachte vroeg ik de ontwikkelaars wat voor huurders ze wilden aantrekken. Het werd even stil, maar al snel werd de bravoure weer opgepakt. ‘We willen vooral internationale huurders van buiten de stad aantrekken die nog niet actief zijn in deze stad of huurders met een nieuwe formule’. Op zich een valide verhaal, maar mijns inziens niet overtuigend genoeg. Ten eerste leken ze de vraag eigenlijk irrelevant te vinden. Sterker nog, een van hen merkte op ‘dat het aantrekken van huurders en duurzaamheid helemaal niets met elkaar te maken hebben’. Dat wekte bij mij verbazing en ik vroeg in hoeverre de ontwikkelaars marktonderzoek hebben gedaan naar de winkelbehoefte in de stad. ‘Nee, dat hebben we niet gedaan, op basis van eigen ervaring weten we waar de behoefte ligt aan winkels in de stad’.

Overbewinkeling

Niettemin zullen zij ook weten dat er in Nederland een forse overbewinkeling is. Er zijn genoeg winkels voor vijftig miljoen mensen, meer dan drie keer zoveel als hier wonen. Dat betekent leegstand, op landelijk niveau 6,5 procent, in de stad waar de ontwikkelaars bouwen 8,5 procent. Daarnaast sorteert het toevoegen van een nieuw winkelcomplex niet altijd in een positief effect voor het bestaande winkelbestand. Vooral kleinschalige ondernemers vrezen voor verdringing. Het zijn namelijk doorgaans enkel de kapitaal meer krachtige ketens die een plekje kunnen huren in een winkelpassage. Vaak zijn deze ketens ook nog gewoon te vinden in de straten erom heen. Vergelijk bijvoorbeeld de winkels in de Kalvertoren in Amsterdam met winkels in de Kalverstraat of de Nieuwendijk. Wat is het nut om een derde winkel van een keten in een passage te hebben als deze ook in een straat te vinden is. Tenslotte, maar misschien ben ik geen gemiddelde winkelbezoeker, kan het me weinig schelen of een winkel een ‘nieuwe’ formule heeft. Leuk voor de eerste keer, maar daarna wil je toch vooral je spulletjes kopen en afrekenen. Formule, ook weer een leuke verpakkingsterm terwijl het volgens mij om het product moet gaan van een winkel.

BREEAM-NL?

Conclusie: bij het ontwikkelen van een nieuw complex zouden ontwikkelaars rekening moeten houden met de bestaande winkelvoorraad. Sterker nog, als een certificeringssyteem zoals bijvoorbeeld BREEAM-NL zichzelf serieus neemt, zou ze een normering kunnen ontwikkelen voor nieuw te bouwen winkelcomplexen. Geef als norm dat bijvoorbeeld enkel een kwart van de huurders uit huurders mogen bestaan die al in de stad actief zijn. Of ruim een deel van het complex in voor kleinschalige ondernemers met lagere huren. Spreek als gemeente, ontwikkelaar of corporatie bijvoorbeeld een percentage middenstand af voor een bepaald deel van de stad, een idee eerder geopperd door Cees-Jan Pen van het Nicis Institute. Dit voorkomt eenvormigheid in het winkelbestand van een stad en bevordert de mix van winkels en de aantrekkelijkheid van een stad. Een heel duurzaam streven, want niemand wil ontwikkelen voor de middelmaat.

Wessel Simons is zelfstandig journalist en is als redacteur verbonden aan Energievastgoed.

Per 1 januari 2013 is het energielabel voor nieuwbouw (woning – en utiliteitsbouw) verplicht. Stichting KBI (Stichting Kwaliteitsborging Installatiesector) heeft het concept opleveringstoets Energielabel Nieuwbouw gepubliceerd.

Bepalingen

Vanaf 1 januari volgend jaar gelden voor het energielabel nieuwbouw de volgende bepalingen:

• De energieprestatiecoëfficiënt (EPC) wordt berekend volgens de NEN 7120. Dit geldt ook voor utiliteitsgebouwen.
• Een woningopname moet worden uitgevoerd volgens het ‘protocol voor woningbouw’ (hoofdstuk 8 van de ISSO-publicatie 82.1)
• Een opname in de utiliteit moet worden uitgevoerd volgens het (‘protocol utiliteitsbouw’ (hoofdstuk 8 van de ISSO-publicatie 75.1)
• Voor het afgeven van het energielabel is certificering nodig volgens de BRL9500, deel 05. Dit is wettelijk verplicht op grond van de Regeling Energieprestatie Gebouwen (REG). Voor utiliteitsgebouwen is deel 06 van dezelfde regeling van toepassing.

De energielabelmethode kan – in bepaalde gevallen – ook worden toegepast op de bestaande bouw om in een hogere energieklasse te komen. Onlangs werd bekend dat de omrekening van de EPC-norm naar het energielabel is gemaakt.

Opnameprotocollen energielabel

Bekijk hieronder de protocollen opleveringstoets voor zowel nieuwbouwwoningen als voor nieuwe utiliteitsgebouwen.

Opnameprotocol Woningbouw

Opnameprotocol Utiliteitsbouw

Bron: persbericht Lente-Akkoord

Het ‘Platform Koplopers Duurzaamheid in Retail’ is samengegaan met het Platform Duurzame Huisvesting. De organisaties willen hiermee de verduurzaming in het vastgoed, inclusief het winkelbestand, nog effectiever realiseren.  Als gevolg van deze samenvoeging zijn nu ook IVBN, NeVaP en NRW lid geworden van het Platform Duurzame Huisvesting.

Over het Platform Duurzame Huisvesting

Platform Duurzame Huisvesting is een alliantie van branche-, kennis-, beroeps- en koepelorganisaties, die een belangrijke rol spelen bij huisvesting in de bestaande utiliteitsbouw, het onderhoud en beheer van gebouwen, investeren en beleggen in gebouwen en het managen van gebouwgebonden facilities. Het Platform Duurzame Huisvesting pakt een aantal knelpunten bij de samenwerking in de huisvestingsketen aan, zoals de split incentive, de financiering van maatregelen, de keuze voor een duurzaamheidsmaatlat, en nu ook de verduurzaming van retail.

Leden Platform

Platform Duurzame Huisvesting bestaat met ingang van 1 mei 2012 uit de volgende organisaties: Agentschap NL, DGBC, FMN, ISSO, IVBN, NeVaP, NRW, NVDO, NVTG, Rijksgebouwendienst, SBR, TNO, TVVL, Uneto-VNI, Vastgoed Belang en Vastgoedmanagement Nederland. Kijk hier voor de ledenpagina.

PROVADA

De Werkgroep ‘Koplopers Retail’ van het Platform Duurzame Huisvesting presenteert op woensdag 6 juni a.s. vanaf 14.00 uur op de PROVADA de resultaten van het project ‘Duolabel Winkels’. Deze bijeenkomst vindt aansluitend aan de NRW Lunchbijeenkomst plaats in de Forum Lounge.

Bron: Platform Duurzame Huisvesting

Op het dak van het kantoor Zuidpark in Amsterdam wordt “de grootste dakmoestuin van Europa” aangelegd. Dit zegt uitvoerder Leven op Daken.

Herontwikkeling

De tuin komt op het voormalige hoofdkantoor van de Vroom & Dreesmann in Amsterdam. Dit gebouw is herontwikkeld en inmiddels zetelen er de huurders Yacht, FunktieMediair, Emesa en Makro in.
De dakmoestuin krijgt een dakbedekking en beschermende bestratingslaag. Langs de dakranden worden bloembakken met kleine bomen erin geplaatst. Binnen zes weken wordt het project gerealiseerd. Voor 5 juni, de start van de vastgoedbeurs Provada, moet de tuin klaar zijn.

Bron: Architectenweb

Jan-Maarten Elias (directeur Unica Ecopower) is voorzitter van de Adviesgroep voor ‘BREEAM-NL Nieuwbouw & Grootschalige Renovatie’ bij de Dutch Green Building Council. Het is geen verrassing dat hij een voorstander is van certificering. Elias: “Certificering is nodig om te controleren of een gebouw gebouwd is zoals het is ontworpen. Via certificering wordt namelijk bewijslast gevraagd om dit te kunnen aantonen. Sterker nog, certificering is een van de belangrijkste schakels om als vastgoedbranche de stap naar duurzaam bouwen te maken”.

1. Hoe ziet u certificering, als een doel of als een middel?
Elias: “Voor sommige partijen is certificering een doel en voor andere partijen is het een middel. Er komen nu steeds meer vastgoedfondsen die alleen maar gebouwen financieren als ze gecertificeerd zijn met minstens drie BREEAM-NL sterren (‘Very Good’). Het onderzoek van Nils Kok ea. (Universiteit van Maastricht) heeft aangetoond dat duurzaam vastgoed meer waarde heeft en meer geld oplevert. Persoonlijk verwacht ik dat certificering op de lange termijn meer een middel wordt voor duurzaam vastgoed dan een doel op zichzelf”.

2. Hoe ziet u BREEAM als certificeringsmethode?
Elias: “BREEAM-NL zie ik als het woordenboek voor duurzaam bouwen. Het is een taal die partijen houvast kan bieden. Ik vind de certificering van BREEAM-NL redelijk in balans. Met alleen het onderdeel energie redt je het niet. Ik verwacht dat de eindgebruiker belangrijker wordt dan de techniek of het gebouw zelf. Ik verwacht ook veel van BREEAM-NL Bestaande Bouw en Gebruik om duurzame slagen te maken in de bestaande voorraad. De eerste stap is om zoveel mogelijk data te genereren om de huidige prestatie van een gebouwen te bepalen”.

3. Welke ontwikkeling ziet u in de BREEAM-certificering?
Elias: “Interessant is hoe de koppeling tussen BREEAM-NL Nieuwbouw en BREEAM-NL Bestaande Gebouw en Gebruik zich verder gaat ontwikkelen. Een gebouw is pas duurzaam als het ook duurzaam gebruikt wordt, hier komt de gebruiker in beeld. Maar je hebt wel een goed gebouw nodig als startpunt. Binnen BREEAM-NL Nieuwbouw en BREEAM-NL Bestaande Gebouw en Gebruik is de assetwaarde 1-op-1 hetzelfde. Met een goed nieuwbouw gebouw, heb ik al heel wat winstpakkers voor je bestaande gebruik label. Binnen de Dutch Green Building Council zijn we ook met een aantal deskundigen aan het bekijken hoe de certificeringsnormen (o.a. BREEAM, LEED en GPR) in elkaar grijpen en elkaar kunnen gaan versterken. Zo wordt GreenCalc omgezet naar een lichtere BREEAM-NL Nieuwbouw versie”.

De omrekening van de EPC-norm naar het energielabel is bekend gemaakt. In overleg met de Lente-akkoord partners heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken de energielabelklasse indeling voor nieuwbouwwoningen vastgesteld.

Opleverkeuring

De nieuwe indeling gaat per 1 juli 2012 in. Het energielabel wordt vastgesteld bij de oplevering van de nieuwbouwwoning. Er vindt een opleverkeuring plaats op basis van de berekende EPC en de normen van NEN 7120. Als aan de EPC-berekening wordt voldoen, dan resulteert dit in een energielabel variërend van energielabel A tot A++++.

Vaststelling

De energielabelklasse indeling voor nieuwbouwwoningen moet nog officieel worden vastgesteld en gepubliceerd in de bijlage van de Regeling Energieprestatie Gebouwen. De labelklasse indeling voor utiliteitsgebouwen moet nog bekend worden gemaakt.

Bron: Lente-Akkoord

De nieuwe Reitdiepschool in Groningen krijgt voor haar duurzame bouw een energielabel A+.

30 procent energiezuiniger

De gemeente Groningen heeft de ambitie uitgesproken dat alle scholen dertig procent energiezuiniger moeten zijn dan de wet voorschrijft. De gemeente Groningen heeft de school gebouwd voor de openbare basisschool De Meander, christelijke basisschool AquaMarijn, voor buitenschoolse opvang Waterrijk, kinderopvang Kits en peuterschool De Speelboot.

Duurzame maatregelen

Bij de nieuwe school zijn de volgende duurzame maatregelen genomen:

• Duurzaam hout met FSC keurmerk
• Warmte – en koudeopslag met warmtepompen
• Vloerverwarming
• PV panelen
• Daglichtafhankelijke verlichting
• Optimalisatie bouwfysische eigenschappen
• Voldoet aan de eis Frisse Scholen Klasse B

DWA heeft onder meer installatietechnisch en bouwfysisch advies uitgebracht.

Milieubeleid Groningen

Bekijk hieronder de (meest recente) beleidsvisie van de gemeente Groningen op milieugebied.
Groningen Duurzaamste stad

Er kan veel meer energiebesparing en duurzame energie in de gebouwde omgeving worden gerealiseerd als de financiële drempel lager is. Kom naar het congres van de FedEc op 13 juni en leer over de nieuwe mogelijkheden in de markt.

De vraag naar financiering voor duurzame energie en energiebesparing in de gebouwde omgeving staat hoog op de agenda.

Door ondermeer Van Troostwijk, Zadelhoff en Universiteit van Maastricht is inmiddels aangetoond dat de waarde van vastgoed toeneemt als het gebouw energiezuinig en duurzaam is.

Op het congres Financiering energiebesparing en duurzame energie in gebouwde omgeving komt aan de orde:

- overheidsbeleid en financiële regelingen
- komende veranderingen zoals de greendeals
- presentatie ECN van de resultaten van hun onderzoek naar het (beperkte) aanbod van financiële regelingen.
- verschillende financieringsvormen zoals reguliere subsidies, leningen, private equityfunds, Esco-vormen en hybride financieringen

Sprekers zijn vertegenwoordigers uit alle sectoren van financiering met zowel theoretische kennis als ervaring in de praktijk. Het congres is ontwikkeld voor betrokkenen uit de gebouwde omgeving zoals de facilitair en vastgoedmanagers en energie-inkoper. Het congres is ook interessant voor beleidsmedewerkers van overheden, ondernemers en financieel adviseurs.

Het uitgebreide programma is te vinden door hier te klikken (PDF).

Datum en plaats
Het congres vindt plaats op 13 juni 2012 bij het F&B Training Center te Hilversum.

Doelgroep
Facilitair manager, vastgoedmanager, energie-inkoper, beleidsmedewerkers, vergunningverleners en handhavers van overheden, ondernemers, financieel adviseurs, investeerders en financiers, juristen, bankmedewerkers etc.

Kosten
De kosten voor deelname bedragen EUR 495,- exclusief BTW. Hierbij inbegrepen zijn de kosten voor digitale syllabus, lunch en consumpties. FedEC-leden ontvangen 10% korting.