Anneville, dat slechts drie maanden als bedrijf bestaat, staat op de Energiebeurs 2011 om de markt af te tasten met haar idee. Johan Bruikman, directeur van Anneville: “Het vernieuwende concept is dat we de betonskelet van een gebouw inclusief installaties volledig binnenshuis bouwen en dan op de bouwplaats neerzetten. Hiermee is de bouw minder afhankelijk van het weer en bespaar je op bouwplaats tijd, bouwkosten en faalkosten. Deze besparing kunnen we doorberekenen naar de koper. Hiermee hopen we het voor de toekomstige bewoners makkelijker en betaalbaarder te maken om een luxe, mooie passieve woning te kunnen kopen”.

Passief bouwen

Het concept van Anneville voldoet aan het passief bouwen-concept. Bij een passiefwoning is het energieverbruik minder dan 15 kWh/m² bruto per jaar voor ruimteverwarming. Bruikman heeft bij zijn vorige werkgever, een woningcorporatie, het concept mede ontwikkeld en meerdere malen succesvol in de praktijk gebracht. Hiermee is zelfs de prestigieuze nationale duurzaamheidsprijs gewonnen. Toen in het concept wegens financiële afwegingen niet verder geïnvesteerd werd, heeft hij het idee opgevat om het concept zelf met Anneville in de markt te zetten, en als compleet pakket aan te bieden.

Positieve reacties

Tot nu toe heeft Bruikman enkel positieve reacties ontvangen. Bruikman: “Op basis van de reacties op de beurs kun je absoluut zeggen dat het vernieuwende concept levensvatbaar is. De gemeenten Middelburg en Gilze-Rijen hebben al grond beschikbaar gesteld om een modelwoning te realiseren. Met verschillende gemeente waaronder gemeente Den Haag hebben we een afspraak gemaakt. Ook enkele woningcorporaties hebben interesse getoond”. Bruikman zegt dat hij een starterswoning tussen de 150 en 160 duizend vrij op naam kan aanbieden, en dat zou betekenen dat starters, zeker in deze zwaardere tijd, ook de mogelijkheid hebben om een passieve woning te kopen.

Voorzitter Chris Zijdeveld van Stichting Passief Bouwen is bevlogen over het concept passief bouwen. Het steekt hem dan ook dat hij in de praktijk tegen een aantal vooroordelen moet opboksen.

Regelgeving

Het eerste vooroordeel is dat volgens Zijdeveld de regelgeving in Nederland niet is toegesneden op het passief bouwen concept. Zijdeveld: “Bij een vergunningsaanvraag moet je een EPC-berekening (energieprestatie coëfficiënt) overleggen. Deze methode heeft niet de voorspellende waarde voor energiegebruik. Ik ken woningen met een lage EPC en een hoog energiegebruik en woningen met een hoge EPC en een laag energiegebruik. Het EPC is dus niet betrouwbaar en dat wordt breed gedragen in de branche”.

PHPP-NL rekenmethode

De stichting heeft een alternatieve rekenmethode ontwikkeld, de PHPP-NL (Passive Hausplanungsprogram). Zijdeveld: “We drukken onze leden op het hart om bij de vergunningsaanvraag altijd een PHPP-NL-berekening bij te voegen. Zodat ambtenaren ook steeds meer zien dat deze berekeningen worden toegepast”.

Certificaten

De stichting deelt twee certificaten uit, voor het ontwerp van een gebouw (‘Ontworpen volgens’) en voor de bouw van een gebouw (‘Gebouwd volgens’). Voorwaarde is dat een ontwerp van een gebouw een energiegebruik van 15 kWh per vierkante meter haalt. Bij een passieve renovatie is de eis 25 kWh per vierkante meter.

Vooroordelen

Andere vooroordelen waar de stichting tegenaan loopt zijn:

• Passiefbouwen is enkel mogelijk met extreem dikke muren. Zijdeveld: “Dit is niet het geval. Er zijn genoeg oplossingen, zoals je ook ziet hier op de beurs, die oplossingen aanbieden met dunnere muren”.
• Ramen zouden niet open kunnen. Zijdeveld: “Het omgekeerde is het geval. Ze kunnen ’s nachts open en overdag dicht zodat de woning in de zomer koel zijn.
• Woningen zouden in de zomer oververhit zijn. Zijdeveld: “Dat is niet waar, want door ventilatie en door bijvoorbeeld jaloezieën toe te passen”.

Onwetendheid stedenbouwkundigen

Een ander groot vooroordeel is volgens Zijdeveld de onwetendheid van stedenbouwkundigen. Zijdeveld: “Stedenbouwkundigen verzetten zich tegen zuidoriëntatie van een nieuwbouwwijk. Maar in werkelijkheid mag je daar 25 graden van afwijken. Er zou sprake zijn van inefficiënte verkaveling, maar een oost-west oriëntatie is veel comfortabeler omdat de lage ochtendzon binnenkomt, de middagzon binnenkomt en de avondzon binnenkomt. Bij een noord-zuid heb je alleen rond twaalven zonlicht.

De stichting probeert door middel van lobby, lezingen, cursussen en opleidingen de scepsis rondom passief bouwen weg te nemen.

Bij het ontwerp van ‘Ons Huus’ is het zonne-energiesysteem niet toegepast in de slaapkamer. Hiermee heeft MTB architecten de studieprijsvraag ‘integraal duurzaam ontwerpen’ van Stichting Apeldoorn Voorop In Duurzaamheid gewonnen.

Apart energiesysteem

Het zonne-energiesystem dat in het midden van de ‘passief’ woning is gebruikt om de ruimtes te verwarmen is niet in de slaapkamer toegepast. MTB architecten zegt hierover: “Bewoners kunnen ervoor kiezen de slaapkamer natuurlijk te ventileren door een raam open te zetten, terwijl de andere ruimtes in het huis toch op temperatuur blijven”. De slaapkamers van de woning hebben een eigen buiteningang.

Zonne-energie

Ons Huus heeft een houten skeletbouw met driedubbel glas in de ramen. Het huis wordt verwarmd door zonne-energie via zonnepanelen. Voor de beheersing van het binnenklimaat worden traditionele methoden gebruikt.

Clusters

Drie groepen van architecten, aannemers, installateurs en milieu-adviseurs hebben in clusters een woning voor de Passiefhuis-prijsvraag ontworpen. De deelnemende architectenbureaus waren MTB architecten, Artec, en Witteveen en A2 Architecten. De jury bestond uit Olaf Prinsen (wethouder van Apeldoorn), Peter Erdtsiek (MoBius Consult) en Harrie Lieverse (DuurzaamBouwAdvies).

De PassiefBouwen Award is uitgereikt aan het renovatieproject ‘De Kroeven 505’ in Roosendaal. Dit werd tijdens de Bouwbeurs in de Jaarbeurs Utrecht bekend gemaakt.

Passiefhuistoestel

Brink Climate Systems heeft speciaal voor passief gebouwde woningen het Passiefhuistoestel ontwikkeld met een capaciteit van 3,5 kW. In het toestel zijn het verwarmen, ventileren en het bereiden van warm tapwater samengebracht in één compact toestel. Hiermee is de kans op installatiefouten verkleind en word teen behoorlijke ruimtewinst behaald.

Harde eis

Volgens juryvoorzitter Chris Zijdeveld heeft uiteindelijk ‘de harde eis, het certificaat, de doorslag gegeven’. Het certificaat werd behaald om et project voldeed aan de norm van 25 kWh/m². Voor hoekwoningen was het resultaat 24 kWh/m² en voor tussenwoningen op minder dan 20 kWh/m². Voor de PassiefBouwen Award komen passieve projecten in aanmerking, die in de loop van 2010 zijn afgebouwd en op basis daarvan het keurmerk Passief-Bouwen Keur hebben verkregen.

Moderne uitstraling

De 134 moderne woningen in Roosendaal hebben een bijzonder comfortabel en gezond binnenklimaat. Brink Climate Systems deed engineering van de installatie voor verwarming, ventilatie en tapwaterbereiding en het installatiebedrijf Kempair deed de montage ervan.

Bekijk ook een video op Youtube van de bouw.

Woningbouwcorporatie De Woonmensen is gestart met de bouw van 12 energiezuinige woningen aan De Waterlei in de wijk Osseveld-Oost in Apeldoorn. De sociale, energiezuinige huurwoningen worden gebouwd volgens het Passiefhuis-principe. Hierbij wordt gebruik gemaakt van passieve energie. De zon, de bewoners zelf en de huishoudelijke apparaten zorgen voor veel van de benodigde warmte. Een uitstekende isolatie en een minimale technische installatie doen de rest.

In De Stentor laat een woordvoerder van Woonmensen weten dat hopen dat er onder de belangstellenden huurder mensen zitten die het leuk vinden om met energiebesparing bezig te zijn. “De woningen zijn dan wel energiezuinig, maar het gedrag van de bewoner zelf speelt natuurlijk ook een belangrijke rol om die energierekening zo laag mogelijk te houden”, aldus een woordvoerder van de Woonmensen in De Stentor.

De bouw is in handen van Trebbe uit Enschede en is inmiddels gestart. De officiële bouwstart zal in januari gevierd worden, samen met de nieuwe huurders.

In het Columbuskwartier in Almere Poort zijn 103 passiefhuizen officieel opgeleverd. Het betreft het eerste seriematig gebouwde passiefhuizenproject in ons land. De energiezuinige woningen, ontwikkeld door De Vijfde Stad VOF, voldoen nu al aan de eisen uit het Lenteakkoord voor 2015.[table id=1 /]

Passiefhuis
De woningen zijn ontwikkeld volgens het passiefhuis-principe, dat voorziet in een maximale beperking van de warmtevraag. De realisatie van dit type woningen staat in Nederland nog in de kinderschoenen. Ruim twee jaar van intensieve voorbereiding en onderzoek met co-makers heeft ertoe geleid dat voor het eerst in Nederland het passiefhuisconcept in een seriematige bouw is toegepast. De 103 woningen in het Columbuskwartier in Almere kennen een EPC van respectievelijk 0,31 (tweelaagse tussenwoning) en van 0,43 (drielaagse hoekwoning). Hiermee voldoet het merendeel van de woningen nu al aan de voor 2015 vastgestelde doelstellingen uit het Lenteakkoord, dat als doel heeft om een energiereductie van 50% in de nieuwbouw te bewerkstelligen.

Ervaringen
Door de ervaringen in dit project zijn betrokken partijen steeds beter in staat de passiefhuistechniek efficiënter, gestandaardiseerd en op grotere schaal toe te passen. De doelstelling is door verbetering van de toegepaste technieken ruimschoots voor 2020, het jaar dat daarvoor in het Lenteakkoord is vastgesteld, energieneutrale woningen seriematig te ontwikkelen. De woningen van het Columbuskwartier zijn ontworpen door Inbo. De bouw was in handen van BAM Woningbouw. De woningen zijn eigendom en worden verhuurd door Woningstichting Goede Stede.

Woonlastenreductie
In passiehuizen wordt meer geïnvesteerd in isolatie, duurzame elektraopwekking, ventilatie en koeling. De woonlasten vallen voor de bewoners hierdoor lager uit. De combinatie van een aantal maatregelen leidt tot de extreem gunstige energieprestatie:

• Uitstekende isolatie (met optimale kierdichting en drievoudig glas);
• Optimale zonoriëntatie;
• Zomernachtventilatie voorzieningen;
• 14 PV-panelen per woning;
• Balansventilatie.

In de ontwerpfase zijn het wooncomfort en de energielasten voor de bewoners voortdurend de maatstaf geweest voor de te maken keuzes. Van cruciaal belang is dat GoedeStede de bewoners goede voorlichting geeft over de wijze waarop ze een optimaal wooncomfort kunnen bereiken en hun woonlasten kunnen verlagen. Gedurende een periode van twee jaar worden de energieprestaties van de woningen en de ervaringen van huurders gemonitord.

Meerkosten
De meerkosten voor de bouw van passiefhuizen zullen door innovaties in het ontwerp en bij een toenemende productie beduidend lager uitvallen. Voor de bewoners geldt bovendien dat ze een aanzienlijke besparing op de energielasten tegemoet kunnen zien. Omdat de energieprestatie van de passiefhuizen wordt behaald met overwegend bouwkundige maatregelen, die onderhoudsarm zijn en een lange levensduur hebben, kan worden gesteld dat het passiefhuisconcept het meest kansrijk is voor een duurzame toekomst in de woningbouw.

“Tien jaar geleden lachten ze ons op de BouwRAI in Amsterdam nog uit. Passief bouwen? Niemand vond het wat.” En dus hield Arend Jan Overbeek van de gelijknamige timmerfabriek uit Haaksbergen er weer mee op. Voor even. In 2007 waagde Overbeek een nieuwe poging. “Nu loopt het wel. Duurzame energie is inmiddels een thema. Passief bouwen is hip.”  [table id=1 /]

Overbeek maakt kozijnen en sinds kort ook schuifdeuren die ervoor zorgen dat zo weinig mogelijk warmte uit de woning lekt. “Je moet ervoor zorgen dat er een dikke schil rond de woning zit. De energie die je zelf uitstoot en die bijvoorbeeld vrijkomt bij het gebruik van huishoudelijke apparaten, blijft in de woning en kun je optimaal benutten”, legt Overbeek het principe uit.

In Roosendaal renoveerde Overbeek samen met het Friese bouwbedrijf VDM 133 woningen. De rijtjeshuizen werden totaal gestript. “Binnen een dag was al

les weer wind en waterdicht.” De bewoners hoefden hun huizen niet uit. “Ze moesten alleen even hun spullen een meter van de wand zetten.”

Duitsland is volgens Overbeek nog altijd koploper wat betreft passief bouwen. “Daar hebben ze niet zo’n mooi gasnet. Bewoners zien daardoor beter wat energie hen kost. Ook zijn de winters strenger en valt er meer te besparen”, vermoedt Overbeek de populariteit. In Nederland is passief bouwen volgens de ondernemer vooral hot in Brabant en Zeeland. “Vanuit het Westen hoor je nog opvallend weinig.”

Klimaatverandering, hittegolf, vergrijzing of niet. “Je kunt gebouwen in Nederland altijd zo ontwerpen dat je geen koeling nodig hebt. Anders moet je beslist terug naar de tekentafel”, zegt directeur Chiel Boonstra van Trecodome op de beurs Energie 2010 in Den Bosch.

“In Nederland ontwerpen we nog steeds huizen met grote ramen op het westen en zijn we verbaasd wanneer we koeling nodig hebben. Het is simpelweg een kwestie van goed ontwerpen. Het klimaat in Nederland is gelijk aan dat in Noord-Frankrijk van vijftien jaar geleden. In plaats dat we dan naar het Zuiden kijken om daarvan te leren, kiezen we voor een Amerikaanse oplossing: Doe mij maar een apparaat.”

Zonwering en nachtventilatie bieden uitkomst, aldus Boonstra. “Dat moet de standaard zijn.” Als directeur van Trecodome geeft Boonstra onder meer advies over het gebruik van duurzame energietechnieken bij het ontwerp van nieuwbouw en bestaande gebouwen.

In Roosendaal renoveert woningcorporatie Aramis AlleeWonen op dit moment 246 rijwoningen op basis van de Passief bouwen principes. Na de renovatie zullen de zeer energiezuinige woningen beter presteren dan nieuwbouw. Het hele project is opgesplitst in twee complexen die dankzij deze totale vernieuwing een eigentijds uiterlijk krijgen, het ene complex met gevelstucwerk en het andere met leisteen gevelbekleding.[table id=1 /]

Energiebesparing
De energiekosten zullen de komende jaren harder stijgen dan de huren. Door vergaande energiebesparing kan Aramis AlleeWonen de woonlasten voor de bewoners beheersbaar houden. Het passiefhuisconcept heeft een optimale isolatie en kierdichtheid die leidt tot een behoorlijke besparing op de maandelijkse energielasten.

Nieuwbouw of renoveren?
Als experiment heeft Aramis AlleeWonen eerder al nieuwbouw passiefwoningen laten bouwen en een proef gedaan met passiefhuisrenovatie ook in de wijk Kroeven. Na overleg met de bewonerscommissie bleek dat de meerderheid van de bewoners de voorkeur gaf aan duurzame renovatie met energiebesparende maatregelen.
Ingrijpende maatregelen

Houtskeletbouwconstructie
Passief bouwen-kwaliteit betekent zeer goed isoleren en alle aansluitingen zeer luchtdicht uitgevoeren. Om dit in de bestaande bouw te realiseren worden de gevels en daken van de woningen volledig gestript. Tegen de afgepelde buitenkant van de woningen komt een met cellulose geïsoleerde houtskeletbouwconstructie, die elders prefab is samengesteld. Om de extra constructie op te vangen wordt de fundering eerst vergroot. De buitenkant van de fundering en de begane grondvloer worden eveneens geïsoleerd. De kozijnen krijgen drievoudige beglazing. Door al die maatregelen is de warmtebehoefte minimaal, die vervolgens wordt ingevuld met een eenvoudige luchtverwarming.

Bekijk hier een filmpje over de renovatie van de woningen.

In België is ophef ontstaan over de brandveiligheid van passiefhuizen. Doordat bij de goed geïsoleerde woningen de warmte niet naar buiten kan, loopt volgens de Belgische krant Het Nieuwsblad de temperatuur rond de brandhaard veel hoger op dan bij een ‘normale’ brand.[table id=1 /]

Gevaarlijke situaties
De goed geisoleerde woningen zorgen volgens Jérôme Glorie, directeur-generaal Veiligheid en Preventie van het ministerie van Binnenlandse Zaken, voor problemen als er brand uitbreekt. “De rook die binnen ontstaat, kan niet naar buiten en een op het eerste gezicht uitgedoofd vuur kan bij de opening van een deur of een raam een steekvlam of een explosie veroorzaken. Dat leidt tot zeer gevaarlijke situaties, zowel voor de bewoners als voor de brandweer.”

Onderzoek
Het ministerie van Binnenlandse Zaken stelt nu een onderzoek in naar de brandveiligheid van passiefwoningen. Jean-Claude Vantorre, luitenant bij de brandweer van Knokke-Heist, laat de Belgische krant weten dat hij niet verwacht dat passiefhuizen op een andere manier gebouwd zullen moeten worden.

“Mensen zullen blijven isoleren. Energiebesparingen staan bij velen hoog op de agenda. De aanpassingen zullen van de brandweer moeten komen: betere opleidingen, beter materieel. En misschien kan men eens beginnen om passiefhuizen te registreren. Als we vandaag naar een brand worden geroepen, weten we niet eens of het om zo’n huis gaat. Dat weten, zou al een heel verschil maken.”