‘Belevingsonderzoek helpt bij verbeteren binnenklimaat’

‘Belevingsonderzoek helpt bij verbeteren binnenklimaat’
EXPERTBIJDRAGE

In de meeste kantoorgebouwen is het binnenklimaat een bron van klachten. Slecht ingestelde klimaatinstallaties zorgen bovendien voor een hoger energieverbruik. Maar hoe bepaal je wat comfortabel is? Dr. Ing. Lada Hensen Centnerová van Hensen Consult gaat in deze expertbijdrage in op ‘thermisch comfort’.

Bij comfort denken we meestal aan thermisch comfort, ofwel thermische behaaglijkheid. Wat betekent dat voor u? Is het een neutraal gevoel (niet te warm of niet te koud) of juist iets positiefs? En, heeft thermisch comfort voor u dezelfde betekenis op uw werk als bij u thuis?

De meest gebruikte definitie van thermisch comfort is: de gemoedstoestand die tevredenheid met de thermische omgeving uitdrukt. Als je comfort in niveaus zou willen verdelen, zoals goed, beter, best, zou dat zijn: geen klachten, comfortabel, genieten. Waarschijnlijk wilt u op uw werk geen klachten over temperatuur hebben en thuis het gevoel van behaaglijkheid. En wanneer wilt u van uw omgeving genieten? Als u op vakantie in een warm land bent, het 30 °C graden is, de zon schijnt en er een licht briesje waait? Het kan ook zijn dat u geniet als u op een koude avond heerlijk uw handen warmt bij een kampvuur. Van comfort is dan geen sprake, er is immers geen thermische balans tussen uw lichaam en uw omgeving. En toch ervaart u het hoogste niveau van comfort. Hoe kan dat?

Persoonlijk

Misschien is dat juist het probleem als we het over comfort in kantoorgebouwen hebben. Comfort is persoonlijk, gebruikers kunnen daar een ander beeld bij hebben dan is vastgelegd in de huidige normen en richtlijnen voor het ontwerp van gebouwen. Wat heeft uw voorkeur? Thermische neutraliteit of thermische sensatie? Wat zijn uw verwachtingen?

Temperatuur

Voor elke gebruiker is de temperatuur essentieel als het om comfort gaat. Al in 1973 schreef Donald McIntyre, expert in thermal comfort: “First make the temperature right and then worry over the other parameters from indoor environment.” Alle kantoorgebouwen in Nederland hebben verwarming. Daarom mag u verwachten dat de binnentemperatuur niet onder de 20 °C zal komen ook als is het buiten – 10°C. En als u het toch koud hebt, kunt u daar dan zelf iets aan veranderen? Weet u hoe dat moet? Heeft iemand u uitgelegd wat de mogelijkheden zijn?
Hetzelfde geldt voor de koeling. Niet alle kantoorgebouwen in Nederland hebben koeling. Als er in uw gebouw geen koeling is, kan het in zomer soms erg warm worden. Als er wel koeling is in uw gebouw, kan het op warme dagen ‘lekker’ koud worden. Als de buitentemperatuur 30°C of hoger is, zou de binnentemperatuur rond de 26°C moeten zijn. Als u zich kleedt op het warme weer kan het zijn dat u het binnen koud heeft. Hoe kunt u dit voorkomen? Misschien iets warmer aankleden? Of de koeling minder hard laten werken? En hoe lang duurt het dan voordat u daar het effect van merkt?

Verwachtingen

Wat kunt u verwachten van de binnentemperatuur, daar gaat het om. Als u een nieuwe laptop wilt kopen, kijkt u eerst naar productspecificaties zoals processor, gewicht, werkgeheugen, grafische kaart, et cetera. Uw verwachtingen van de nieuwe laptop zijn gebaseerd op informatie die u al voor de aankoop heeft ingewonnen. En op dezelfde manier moeten wij ook comfort in gebouwen ‘verkopen’. Wij moeten eerst met de gebruikers afspreken wat ze kunnen verwachten en hoe zij het voor zichzelf zo comfortabel mogelijk kunnen maken. Heel vaak weten mensen niet wat ze kunnen verwachten en wat ze zelf kunnen doen. Ze hebben de ‘productspecificaties’ en de ‘gebruiksaanwijzing’ nodig.

Mogelijkheden

Maar wat als de temperatuur in orde is en u zich toch niet comfortabel voelt (om nog maar niet te spreken over welzijn)? Dan is het misschien een ander onderdeel van het binnenklimaat dat uw ‘klachten’ veroorzaakt. Als u wilt weten waarom mensen zich niet comfortabel voelen, kunt u een belevingsonderzoek laten doen. Dat is een enquête, welke de subjectieve ervaring van mensen in het binnenklimaat kan ‘meten’. Vragen hebben niet alleen betrekking op het specifieke moment waarop de enquête wordt afgenomen, wat vaak een probleem van binnenklimaat metingen is. Hierbij wordt naar ervaring over langere periode gevraagd. Gebouwgebruikers hier acteren als een soort geheugen van het gebouw.

Op de basis van het onderzoek kunnen vaak aanpassingen aan klimaatinstallaties gedaan worden maar ook ‘gebruikersaanwijzing’ en ‘productspecificaties’ gecommuniceerd worden. En dat kan tot aanzienlijk verbeterde gevoel van thermisch comfort leiden. Zo als iemand u vraagt, ‘wat betekent comfort voor u?’, is dat de eerste stap op de weg naar verbetering van uw gevoel van thermisch comfort.

graph-klachten-binnenklimaat

 

Het onderzoek ‘Temperature Wars – Savings versus Comfort’ van de International Facility Management Organisation IFMA uit 2009 is nog steeds actueel. Bovenstaand staafdiagram uit dit onderzoek geeft inzicht in de soort klachten over het binnenklimaat van gebouwen. Bekijk het complete onderzoek op de site van IFMA.org.

Dit artikel is geschreven door Dr. Ing. Lada Hensen Centnerová van Hensen Consult. Zij is lid van de Kopgroep Gezondheid en Comfort van de Dutch Green Building Council.

Lees ook: Kantoorgebouwen zijn sleutel tot gezondheid en productiviteit