Ledverlichting vergelijken

ledverlichting

Om verschillende soorten verlichting onderling te kunnen vergelijken, moet gekeken worden naar een aantal waarden. Het belangrijkste is de hoeveelheid licht die uitgezonden wordt (helderheid, lumen) en van welke lichtopbrengst sprake is op het oppervlak daar waar we het nodig hebben (lichtopbrengst, lux). Voor hieraan toe de kleurweergave (CRI) en de belangrijkste specificaties voor omvang en aard van de verlichting zijn benoemd.

Een lamp wordt gemonteerd in een armatuur. Het toegepaste armatuur is mede van invloed op de lichtopbrengst en spreiding van het licht. Conventionele TL-buizen stralen rondom licht uit. Vandaar dat in armaturen spiegels gemonteerd worden om zo veel mogelijk licht de ruimte in te brengen. Soms hebben armaturen een beschermende kap. Ook is de uitvoering van het armatuur van invloed op verblinding. De verblindingsfactor van lamp plus armatuur is van belang bij het ontwerpen van een lichtplan.

Energieverbruik en warmte

De lamp, het armatuur en de benodigde voorschakelapparatuur en aanverwante elektronica, zoals de batterij in noodverlichting, bepalen het energieverbruik, uitgedrukt in Watt. Lampen stralen niet alleen licht uit, maar ook warmte. Voor de meeste lampen wordt het opgenomen vermogen voor ruwweg de helft aangewend voor licht en de andere helft komt vrij in de vorm van warmte. Bij ouderwetse gloeilampen wordt zelfs het overgrote deel omgezet in warmte. Voor conventionele TL-buizen en voor LED geldt dat ongeveer de helft van de verbruikte energie omgezet wordt in warmte. Dit is van belang bij de interne warmteproductie in een gebouw. Zo heb je in een koelcel het liefst zo min mogelijk warmtebronnen. Voor het verwarmen (maar ook koelen) van een kantoorgebouw wordt rekening gehouden met de warmte die vrijkomt bij de verlichting. Een ledlamp die, laten we zeggen, de helft minder elektriciteit verbruikt dan een gloeilamp, produceert dan ook maar de helft aan warmte.

Lumen, candela, lux

Licht valt vanaf objecten om ons heen in onze ogen en maakt het mogelijk dat we ze zien. Behalve de lichtsterkte is ook de kleur van het licht bepalend, want het menselijk oog ziet bepaalde kleuren beter dan andere. De golfengte van het licht, dus de kleur, is van invloed op de helderheid van de lichtbron en het aantal lumen.

Licht is in drie termen te vangen: lumen, candela en lux. De waarde in lumen (lm) geeft weer hoeveel licht de bron in alle richtingen uitstraalt. De hoeveelheid licht die van de bron op een oppervlakte valt, wordt uitgedrukt in lux. Het aantal lumen in een bepaalde stralingshoek van de lichtbundel wordt uitgedrukt in candela. De lichtopbrengst op een bepaald oppervlak, zoals het bureaublad, een muur of de vloer, wordt bepaald door de helderheid van de lichtbron (lumen), de vorm van de lichtbundel (candela) en de afstand tot het oppervlak. De hoeveelheid lumen per vierkante meter die het oppervlak bereikt geeft de waarde in lux.

Verlichting op de werkplek

Voor een werkplek bestaan eisen ten aanzien van verlichting. Voor een kantoorwerkplek met beeldscherm geldt dat het werkblad verlicht moet worden met 500 lux. Voor de ruimte rondom de werkplek is dat 300. Even ter vergelijk: direct zonlicht levert zo’n 30.000 lux. Een heldere dag 15.000 en een zwaar bewolkte dag maar 1000 lux.

Afhankelijk van het soort werk dat uitgevoerd wordt, gelden normen voor de hoeveelheid licht op de werkplek. Een gemiddeld kantoor verlangt 300-400 lux, een magazijn 100 lux, een receptiebalie 300 lux en een archief 200 lux.

De kleur van het licht is ook van belang. ‘s Avonds in onze woonkamer willen we warm licht, want dat is ‘gezellig’. In een laboratorium heb je liever helder wit licht. De ‘warmte’ van de lichtbron is afhankelijk van de golflengte van uitgezonden licht. Dit noemt men de kleurtemperatuur, uitgedrukt in Kelvin. Helder daglicht is 6500 Kelvin (K.) en warm sfeerlicht maar 2700 K. Neutraal wit licht zit tussen de 3000 en 5000 K. en hoe hoger de waarde, des te koeler of blauwer het licht wordt. Led zendt meer blauw licht uit dan andere lichtbronnen. Daarom werden de eerste generaties ledlampen als koel en dus ongezellig ervaren.

Kleurweergave-index

Met kleurechtheid wordt de kleurweergave-index van de lamp bedoeld. Niet iedere verlichtingsbron zendt licht uit in het volledige spectrum. Straatverlichting met natriumlampen heeft een beperkt kleurbereik, vandaar dat je in dat licht nauwelijks kleuren kunt onderscheiden. Helder daglicht omvat het complete spectrum, zodat alle kleuren goed weergegeven worden. De index van een moderne tl-buis is hoog (90%). De kleurweergave-index of Color Rendering Index (CRI) wordt uitgedrukt in de waarde Ra.

Lumen per Watt

Om de vergelijking tussen lichtbronnen te vergemakkelijken, wordt vaak de lichtopbrengst uitgedrukt in het opgenomen vermogen, dus lumen per watt. Een gloeilamp van bijvoorbeeld 25 Watt geeft een lichtbundel van 200 lumen, terwijl een ledlamp voor dezelfde lichtopbrengst maar 4 Watt nodig heeft.

Het tabellenboekje geeft het volgende handige overzicht:

Lamptype Lumen per Watt (lumen)
Gloeilamp 12 tot 15
Halogeen 20
Hoog vermogen LED 20 tot 30
Spaarlamp 55 to 60
Laag vermogen witte Led (2010) 60 tot 100
Hoge druk sodium lamp 100 tot 200
Laag vermogen witte Led (toekomst) 200 tot 300 (300 is theoretische maximum)
Ideaal licht (100% rendement) 683

 

Als je ledverlichting wilt vergelijken met andere typen verlichting, kijk dan naar de helderheid (lumen), de lichtopbrengst op een bepaald oppervlak (lux) en de kleurtemperatuur (CRI).

Lees verder over ledverlichting

  • Wat is ledverlichting?
    Belangrijke reden voor de snelle opmars van led voor verlichtingstoepassingen zowel binnen als buiten, is het lagere energieverbruik en de lange levensduur. Lees verder >
  • Energieverbruik van ledverlichting
    Ledverlichting verbruikt over het algemeen veel minder energie dan andere soorten verlichting. Een van de redenen hiervoor is dat een led (light emitting diode) het licht in één richting uitstraalt. Lees verder >
  • De werking van ledverlichting
    De afkorting led betekent light emitting diode, een diode die licht uitzendt. Een diode is een elektrisch onderdeel dat stroom in één richting geleidt, maar niet in de andere. Lees verder >

 

Cursus Toepassen van ledverlichting in gebouwen